Vụ lúa Hè – Thu năm 2026 được dự báo sẽ đối mặt với nhiều khó khăn do thời tiết diễn biến phức tạp, thất thường. Tình trạng nắng nóng kéo dài xen kẽ các đợt mưa lớn không chỉ ảnh hưởng đến quá trình sinh trưởng của cây lúa mà còn tạo điều kiện thuận lợi cho nhiều đối tượng dịch hại phát sinh và gây hại mạnh. Trong đó, lúa cỏ, ốc bươu vàng và chuột là những đối tượng nguy hiểm gây thiệt hại trực tiếp đến sinh trưởng và năng suất lúa.

     Để quản lý một số dịch hại đầu vụ hiệu quả, trước hết bà con cần thực hiện tốt công tác vệ sinh đồng ruộng, dọn sạch cỏ bờ, tàn dư thực vật sau thu hoạch nhằm hạn chế nơi cư trú của sâu bệnh và chuột hại. Đồng thời, xuống giống tập trung, đồng loạt theo lịch thời vụ do ngành chuyên môn khuyến cáo để né rầy, hạn chế nguy cơ lây lan dịch hại giữa các trà lúa.

     Bên cạnh việc áp dụng các biện pháp canh tác phù hợp, lúa cỏ là đối tượng gây ảnh hưởng lớn đến sinh trưởng và năng suất lúa nên cần được quản lý chặt chẽ ngay từ đầu vụ. Để hạn chế lúa cỏ phát sinh, sau khi thu hoạch vụ lúa Đông – Xuân, bà con nên cho đất nghỉ từ 15 – 20 ngày. Trước khi làm đất lần 1, tận dụng nguồn nước từ những cơn mưa đầu mùa hoặc bơm nước ngọt từ kênh, rạch vào ruộng để kích thích lúa cỏ và cỏ dại nảy mầm. Sau đó, sử dụng thuốc trừ cỏ không chọn lọc để xử lý nhằm tiêu diệt hiệu quả lúa cỏ và các loại cỏ dại trên đồng ruộng.

(Ảnh: Lúa cỏ làm giảm năng suất và chất lượng lúa)

Tiếp tục làm đất lần 2 sau lần 1 khoảng 7 – 10 ngày, kết hợp trang bằng mặt ruộng và đánh rãnh thoát nước nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho gieo sạ và quản lý đồng ruộng. Sử dụng nguồn giống sạch, không lẫn hạt cỏ; ưu tiên sử dụng giống lúa cấp xác nhận trở lên. Đồng thời, nên xử lý sớm thuốc trừ cỏ tiền nảy mầm sau khi sạ từ 1 – 3 ngày để nâng cao hiệu quả phòng trừ cỏ dại. Ngoài ra, có thể áp dụng biện pháp sạ hàng, sạ thưa với lượng giống hợp lý nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho việc chăm sóc, quản lý và hạn chế cỏ dại phát sinh trên ruộng lúa.

     Đối với ốc bươu vàng, bà con cần thường xuyên thu gom ổ trứng, bắt ốc trưởng thành và đặt lưới chắn tại các cống cấp, thoát nước nhằm hạn chế ốc xâm nhập vào ruộng lúa. Sau khi làm đất, nên để bùn lắng, duy trì mực nước trên ruộng từ 3 – 5 cm và tiến hành xử lý ốc bằng các loại thuốc có hoạt chất Saponin hoặc Niclosamide từ 1 – 2 ngày trước khi gieo sạ. Khi đưa nước vào ruộng, đặc biệt ở giai đoạn lúa từ 7 – 10 ngày tuổi, bà con cần thường xuyên thăm đồng để theo dõi mật số ốc. Trường hợp ốc còn sót nhiều, có thể sử dụng thuốc dạng bã mồi chứa hoạt chất Metaldehyde để xử lý kịp thời nhằm bảo vệ lúa non và đảm bảo mật độ cây trên đồng ruộng

(Ảnh: Ốc bươu vàng gây hại lúa giai đoạn đầu vụ)

    Ngoài lúa cỏ và ốc bươu vàng, chuột cũng là đối tượng gây hại nguy hiểm trong suốt quá trình sản xuất, từ giai đoạn gieo sạ đến khi thu hoạch. Đặc biệt, chuột thường gây hại mạnh ở giai đoạn đầu vụ, nhất là trên các trà lúa gieo sạ sớm. Vì vậy, bà con cần chủ động thực hiện đồng loạt các biện pháp diệt chuột như đào bắt, đặt bẫy, rào nilon hoặc sử dụng bả sinh học chứa hoạt chất Bromadiolone, Diphacinone, Coumatetralyl để nâng cao hiệu quả phòng trừ; tuyệt đối không sử dụng điện để xiệt chuột nhằm đảm bảo an toàn cho người và vật nuôi

(Ảnh: Ruộng lúa bị chuột cắn phá làm thất thoát mật độ gieo trồng)

    Thực tế cho thấy, công tác quản lý dịch hại đầu vụ đóng vai trò đặc biệt quan trọng trong sản xuất lúa an toàn và bền vững. Việc áp dụng đồng bộ các biện pháp như vệ sinh đồng ruộng, làm đất kỹ, gieo sạ đúng lịch thời vụ, sử dụng giống xác nhận, thường xuyên thăm đồng và triển khai các biện pháp diệt trừ phù hợp sẽ góp phần hạn chế sự phát sinh của lúa cỏ, ốc bươu vàng và chuột ngay từ đầu. Đồng thời, nâng cao ý thức chủ động phòng ngừa thay cho tập quán xử lý khi dịch hại bùng phát không chỉ giúp giảm chi phí thuốc bảo vệ thực vật mà còn góp phần bảo vệ môi trường và hướng đến nền sản xuất nông nghiệp hiệu quả, thích ứng với biến đổi khí hậu./.