Mô hình canh tác lúa trên đất nuôi tôm là mô hình sản xuất đặc trưng của nhiều địa phương trong tỉnh Cà Mau, phù hợp với điều kiện tự nhiên, thích ứng với biến đổi khí hậu, nâng cao hiệu quả sử dụng đất, bảo vệ môi trường sinh thái và tăng thu nhập cho người dân. Để mô hình đạt hiệu quả bền vững, ngoài việc chủ động ứng phó với thời tiết, bà con cần áp dụng đồng bộ các giải pháp kỹ thuật từ cải tạo đất, xử lý mặn, chọn giống đến chăm sóc và quản lý đồng ruộng. Trong đó, xử lý mặn trước khi xuống giống là khâu quan trọng quyết định khả năng sinh trưởng, phát triển và năng suất lúa.

     1. Rửa mặn tầng đất canh tác: Sau vụ nuôi tôm, đất và nguồn nước thường còn tồn dư muối nên cần rửa mặn trước khi gieo sạ. Thời điểm rửa mặn thích hợp từ cuối tháng 7 đến hết tháng 8 dương lịch, khi có nhiều mưa và nguồn nước ngọt được bổ sung.

     Thực hiện bằng cách đưa nước ngọt hoặc nước mưa vào ruộng, giữ nước khoảng 5–6 ngày rồi tháo ra, sau đó phơi mặt ruộng đến khi đất se khô hoặc xuất hiện các vết nứt nhẹ và tiếp tục lặp lại quy trình này 4–5 lần trong khoảng 30 ngày hoặc lâu hơn, tùy mức độ nhiễm mặn. Đồng thời, kết hợp xới đất sâu khoảng 15–20 cm để tăng khả năng thấm nước, giúp rửa trôi muối hiệu quả và tạo điều kiện cho bộ rễ lúa phát triển.

(Ảnh: Nông dân Phơi đất kết hợp rửa mặn trước khi xuống giống)

   2. Cải tạo đất bằng Vôi: Bón vôi giúp bổ sung canxi, giảm độ chua, nâng pH và cải thiện tính chất đất. Có thể sử dụng vôi nông nghiệp (CaCO₃) hoặc vôi Dolomite với lượng khoảng 300–350 kg/ha, rải đều trên mặt ruộng và kết hợp xới trộn.

     Tuy nhiên, vôi chỉ có tác dụng hỗ trợ cải tạo đất; biện pháp quyết định trong xử lý mặn vẫn là rửa mặn bằng nguồn nước ngọt.

    3. Tuân thủ lịch thời vụ và kiểm tra độ mặn

     Theo hướng dẫn của ngành chuyên môn, thời gian xuống giống vụ lúa trên đất nuôi tôm năm 2026 từ ngày 01/9 đến ngày 15/9/2026. Trước khi gieo sạ cần kiểm tra độ mặn của đất và nước, chỉ gieo sạ khi độ mặn dưới 1‰. Nếu độ mặn còn cao, tiếp tục rửa mặn đến khi đạt yêu cầu.

     Bà con nên gieo sạ đồng loạt theo từng khu vực để thuận lợi trong quản lý sâu bệnh, hạn chế thiệt hại do chuột, chim và nâng cao hiệu quả tiêu thụ sản phẩm.

(Ảnh: Nông dân gieo sạ lúa trong vụ sản xuất trên đất nuôi tôm)

     4. Lựa chọn giống lúa phù hợp

      Nên chọn các giống lúa có khả năng chịu mặn, thích nghi tốt với điều kiện sản xuất trên đất nuôi tôm, cứng cây, chống đổ ngã, cho năng suất và chất lượng gạo cao. Một số giống phù hợp như ST 24, ST 25 và các giống nằm trong cơ cấu giống do ngành chuyên môn khuyến cáo, phù hợp với điều kiện sản xuất và nhu cầu thị trường

     5. Tăng cường sức chống chịu cho cây lúa

     Trong điều kiện thời tiết bất lợi hoặc cây lúa bị ảnh hưởng do mặn, có thể sử dụng phân bón lá hoặc chế phẩm hỗ trợ sinh trưởng đã được phép lưu hành để giúp cây phục hồi nhanh hơn. Đồng thời, bón phân NPK cân đối, bổ sung đầy đủ các nguyên tố trung, vi lượng, quản lý tốt nguồn nước, thường xuyên thăm đồng và phát hiện, xử lý kịp thời sâu bệnh.

     Các sản phẩm hỗ trợ chỉ giúp tăng sức chống chịu của cây, không thể thay thế việc rửa mặn, cải tạo đất và quản lý nguồn nước ngay từ đầu vụ.

     Việc thực hiện đồng bộ các giải pháp xử lý mặn, cải tạo đất, quản lý nguồn nước, lựa chọn giống phù hợp và tuân thủ lịch thời vụ sẽ giúp cây lúa sinh trưởng tốt, nâng cao năng suất, chất lượng, tăng hiệu quả sản xuất nâng cao thu nhập cho người dân và góp phần phát triển bền vững mô hình canh tác Tôm – Lúa.